nl en

The collector: Renée Steenbergen

In 2005 reisde ik op uitnodiging van Museum Volkenkunde Leiden en
De Nieuwe Kerk mee naar Jakarta vanwege een tentoonstelling over het
Bataviaasch Genootschap. Tot dat moment had ik als kunsthistoricus
vooral belangstelling voor hedendaagse, westerse kunst en ook mijn
proefschrift over privéverzamelaars richtte zich op moderne, beeldende
kunst. Hoewel mijn vader half Indisch was en in Noord-Java opgroeide,
was er thuis als gevolg van de nasleep van de oorlog geen tempo doeloe
gevoel over Nederlands-Indië. Op reis over Java langs cultureel erfgoed
en museale collecties, gingen mijn ogen open voor de Indonesische kunst.

Na terugkomst zag ik bij een handelaar dit houten Balinese beeld,
afkomstig uit een ontmanteld missiemuseum. Het stelt de hindoegod
Vishnu voor op zijn rijdier Garuda. De verfijning ervan sprak mij meteen
aan: de detaillering van gezicht, sieraden en veren, de levendige houding
en de kleurrijke beschildering. De afgesleten verf op de knieën van Garuda
toont de liefde en eerbied waarmee het beeld werd aangeraakt tijdens
het offeren aan de godheid. Gesprekken met verzamelaars, handelaren
en natuurlijk museumbezoeken en literatuuronderzoek brachten me meer
kennis bij over het stuk. Het relatief kleine beeld is waarschijnlijk gemaakt
voor een huistempel van een adellijke familie, mogelijk in de omgeving
van Singaraja, Noord-Bali. Doordat het uit een museum afkomstig is,
hoort er een inventariskaart bij met de vermelding dat het in 1900 in
Nederland kwam. Dat levert een duidelijke datering op: het beeld is vóór
1900 gemaakt.

Ik kende de hindoe-Javaanse steensculptuur uit de 8e en 9e eeuw wel,
waarvan de VVAK een prachtige groep bezit. Polychrome houten beelden
worden doorgaans tot de etnografie gerekend, maar ze behoren tot het
mooiste dat de Zuidoost-Aziatische cultuur heeft voortgebracht en staan
in een levende traditie. De onnatuurlijke scheiding die musea aanbrengen
tussen ‘hoge kunst’ en ‘volkskunst’, hanteren verzamelaars doorgaans niet.
Gelukkig verschuiven de museale criteria dankzij meer kennis van de hoge
waardering van deze heilige objecten in de landen van herkomst zelf.

Vishnu en Garuda vormt achteraf gezien het begin van mijn verzameling
Indonesische houtsculptuur. In de afgelopen 12 jaar heb ik beelden
verworven uit Bali, Java, Sumatra, Sulawesi en Kalimantan, aangevuld
met stukken uit Myanmar, Thailand, Vietnam en China. Doordat rituele
beelden vaak met doeken en sieraden omkleed worden, raakte ik ook
geïnteresseerd in ceremoniële weefsels en sieraden. Mijn collectie is de
uitdrukking van mijn waardering voor de verfijnde Indonesische cultuur
en mijn familieband daarmee.

Renée staat op de foto met een houten beeld van Vishnu en Garuda (h. 54 cm), Noord-Bali – tweede helft 19e eeuw.

Foto gemaakt door Jan van Esch.